Fotografen Koen Degroote en Wim Piqueur exposeren vanaf 3 september in CC De Brouwerij Ronse met fotoreeksen over de ex-Sovjetunie, onder de vlag на восток (Naar het Oosten). Koen is een gedreven Oostblokfietser die subtiele portretten maakte van lokale gemeenschappen in ondermeer Noord-Russische dorpen, bij Oekraiense mijnwerkers en binnenkort in de voormalige Georgische provincie Abchazië. WimP maakte met Anna and my passport reeksen vol intrigerende details van het leven zoals het is in Rusland, Oekraine, Centraal-Azië, Iran, Turkije en Servië waar de kleuren van afspatten, tijdens een acht maanden durende roadtrip met vrouw en babydochter. Ik mag de tentoonstelling inleiden, waarvoor nu al dank.
Uiteindelijk werd dit de openingsspeech:
“Toen een tweetal weken geleden even in het nieuws kwam dat de Noord-Koreaanse grote leider Kim Jong Il Siberië bezocht met zijn gepantserde trein en in het stadje Ulan Ude in Burjatië de Russische president Medvedev ontmoette, prikkelde dat in de eerste plaats mijn reislust en dwaalden mijn gedachten af naar het oosten. Naar die gepantserde trein misschien, net als voor Stalin het vervoermiddel bij uitstek voor een paranoïde dictator met vliegangst die toch, tegen wil en dank, gigantische afstanden moet afleggen om zijn volk te onderdrukken. Fotogeniek vooral, zo’n gepantserde trein in Siberië, want dat is natuurlijk de eerste gedachte die ons hier in deze leuke zaal te binnen schiet. Wij zijn gelukkig geen Noord-Koreanen of Sovjetburgers uit de jaren dertig, veertig of vijftig van de vorige eeuw.”
“Meer in het algemeen dwaalden mijn gedachten af naar dat gigantische, voor de meesten onder ons grotendeels onbekende territorium tussen de oostgrens van onze Europese Unie en de koude kusten van de Beringstraat. En naar de verscheidenheid van volkeren die er wonen, want Kim Jong Il daar zien op Burjatische grond samen met Medvedev herinnert er weer aan dat Kim daar in zekere zin meer thuis is dan Dimitriy. Siberië is immers Azië en de Russen zijn er eerder toevallige passanten in de geschiedenis. Net als ze dat waren in Azerbeidzjan, Kazachstan of Tadzjikistan. Voor hetzelfde geld was het Siberische stadje Ulan Ude nu een Chinees provinciestadje geweest. Net als Irkoetsk, Krasnojarsk of Vladivostok. Voor hetzelfde geld zijn dat over honderd jaar Chinese steden vol kolonisten uit de overbevolkte megalopolissen Peking of Sjanghai, met hun honderd miljoen inwoners. Wie weet.”
“En hoe exotisch zijn of blijven onze nieuwe Europese buurlanden als Oekraïne of Moldavië? Wat weten we over de kaleidoscoop van volkeren in de Noordelijke Kaukasus? Of van de zuidelijke Oeral? Want dat zijn dan geografisch gezien dan wel weer Europeanen, die dan wel net als hun Siberische buren de Boerjaten of Jakoeten gekoloniseerd werden door de Russen, maar die er net zo vreemd uitzien en klinken. Of wat dacht u van de boeddhistische Kalmukkiërs die in de Europese steppen van Zuid-Rusland aan hun gebedsmolentjes draaien?”
“Ik kan nog wel even doorgaan. Maar daarom is na vostok een boeiend initiatief. Want beide fotografen Koen De Groote en Wim Piqueur hebben hun eigen interpretatie gegeven aan wat er te zien valt op dat gigantische territorium waarover wij allemaal grotendeels denken in de welbekende clichés. Dat is nu juist het boeiende aan reizen: het is geen exacte wetenschap. Je denkt iets al eens ooit ergens gezien te hebben, maar geen beeld is ooit hetzelfde. Net zoals een plaats bezoeken voor de tweede keer nooit hetzelfde is als de eerste keer.”
“Opnieuw even naar de actualiteit. Gisteren stond in de krant: Georgisch basketbalteam verslaat de Belgische nationale ploeg, de Belgian Lions. Ik lees normaal nooit sportpagina’s, behalve wanneer er een wielrenner in de Tour van zijn fiets valt, of wanneer er zoals nu het geval was, een van die rare ex-Sovjetrepubliekjes in het nieuws komt met iets wat je eerder zou verwachten van Amerikaans team, of een Russisch, waarom niet. Maar ik weet weinig over basketbal.”
“Toch is het een veelzeggende kop, want ze leert ons iets over de nieuwe realiteit van de ex-Sovjetstaten. Georgië heeft een nationaal basketteam dat het Belgische verslaat. Er is dus sport in Georgië, een sportbeleid, jongeren die voor een sportcarrière kiezen. Zou er dan ook welvaart zijn? Staatssubsidies voor sportscholen? Of privésponsors? Georgië, dat in 2008 nog deels in puin geschoten werd door de Russen en dat vooral bekendheid verwierf door de Georgische maffiosi van het Falconplein in Antwerpen.”
“Wie Georgië volgt, weet dat er de jongste tijd grote veranderingen plaatsvinden. Tbilisi, de charmante hoofdstad, wordt opgeknapt, voorheen ontoegankelijke gebieden in het Kaukasusgebergte, zoals de provincie Svanetië, waar je enkele jaren geleden nog niet kon komen zonder lokale gids, worden omgevormd tot mondaine skigebieden. En in veel andere ex-Sovjetrepublieken gaat het net zo. Zelfs de globalisering is er al een tijdje aan de gang: ik herinner me een discussie op een internetforum, nu toch weer zo’n tien jaar geleden, tussen voorstanders en tegenstanders van een MacDonalds in het centrum van Tbilisi. De MacDo is er gekomen, de puristen keken sip en konden in hun reissnobisme op zoek naar een nieuwe exclusieve bestemming waar nog géén MacDonalds te vinden was.”
“Wim Piqueur en Koen de Groote zijn geen puristen. Ze gaan niet voor de plaatjes die krampachtig de moderniteit willen vermijden en een romantiek oproepen die nooit heeft bestaan, of, anderzijds enkel de clichés willen bevestigen van hamers en sikkels, grauwe flatgebouwen, uniformen en norse flikken. Wim schrijft hierover in zijn portfolio:
Ik ga aanvankelijk op zoek naar die overblijfselen van een, voor ons duistere, maar intrigerende periode van een gesloten wereldrijk. Halverwege een straat in de Russische stad Samara houd ik halt en realiseer me dat mijn zoektocht oneerlijk is tegenover de jeugd, want die komt niet voor in zo’n zoektocht naar vervlogen tijden in een landschap van vergane glorie. Ik fotografeer voortaan vanuit de buik doorheen de rest van Rusland, Kazachstan, Kirgizië, Oezbekistan en Turkmenistan, en ondervind later tijdens het selecteren van de beelden dat het gedachtengoed van dat moment in Samara toch een gevoelige rode draad vormt doorheen de reeks foto’s.
“Vanuit de buik is de best mogelijke omschrijving van hoe Koen en Wims beelden tot stand zijn gekomen. Koen Degroote, vanop de fiets, solo, tijdens verschillende lange reizen die hij ondernam in de Kaukasus, Oekraïne, Noord-Rusland en Oost-Europa. Je zou zijn beelden als de vrolijke van de twee kunnen bestempelen, ook al schuwt Koen de confrontatie niet. Maar Koens beelden weerspiegelen zijn ontwapenende spontaniteit, waarmee hij overal meteen vertrouwen wint. En bewondering oogst, want als fietser waagt hij zich in gebieden waarin u en ik enkel met een stevige 4×4 zouden komen. En dan nog…. Ik fietste maandag nog met hem mee van Gent naar zijn Oost-Vlaamse dorp Merendree, waar hij een forto-expo heeft lopen over zijn dorpsgenoten, om het dorpsleven er te vatten voor het onherroepelijk verandert. Beter kan ik Koens sense of urgency niet schetsen, zijn drang om vast te leggen wat waardevol is.”
“Wim Piqueur werkt bedachtzamer. Hij reisde acht maanden met zijn levensgezellin en babydochter doorheen het grootste deel van Europa, de Balkan, Rusland & Centraal-Azië met een tot woonst, annex fotostudio, omgebouwde TV-productiewagen Zijn expo anna and my passport is het resultaat. ‘Anna and my passport’ bestaat uit twee luiken: de tentoonstelling met 20-tal foto’s en de film, een compilatie van vreemde zichten op wegen, (stads)landschappen en situaties.”
“Bijna genoeg gepraat voordat het aan u, het publiek, is om door lens te kijken. Ik wil jullie nog even een passage meegeven uit het Boek der Omzwervingen van Konstantin Paustovski om de essentie weer te geven van wat Wim en Koen gedaan hebben.”
en wanneer mogen die speech eens lezen mr. de hoon?