Hikers: hoeveel pech kun je hebben?
Sinds juli 2009 zitten drie jonge Amerikaanse hikers vast in de beruchte Evingevangenis in Teheran, op beschuldiging van spionage. Nu gebeurt het wel vaker dat Westerse rugzaktoeristen in Iran te maken krijgen met overijverige flikken. In Iran kan ’flik’ vanalles zijn: lokale agenten, dienstplichtige rekruten aan roadblocks, mannen van één van de vele geheime diensten,
pasdaran (revolutionaire wachters),
basiji (regimegetrouwe milities) of douaniers/grenstroepen die gevoelige regio’s bewaken. Die laatste categorie kom je in Iran vaak tegen, want gevoelige gebieden zijn er bij de vleet en ze staan lang niet altijd aangeduid. Als dat wel het geval is, moet je dan nog de waarschuwingsborden in het Farsi kunnen ontcijferen. Precies wat drie Belgische toeristen,
Diego Mathieu, Vincent Boon-Falleur en Idesbald Van den Bosch, mochten ondervinden toen één van hen foto’s had gemaakt in de centrale Dasht-é Kevirwoestijn, in wat bij nader inzien een militair gebied bleek te zijn. De Belgen werden twee maand lang vastgehouden, maar kwamen uiteindelijk zonder kleerscheuren weer vrij. Gewone rugzaktoeristen die flink pech haddden: het had ook mij kunnen overkomen op mijn Iranreizen.
Met ‘pech’ heeft wat de drie Amerikanen overkwam weinig te maken, vind ik. Shane Bauer, Sarah Shourd en Josh Fattal vertrokken in juli vanuit het Iraaks-Koerdische Suleymaniya op excursie naar de Ahmed Awa watervallen in het Iraans-Iraakse grensgebied. Dat klinkt roekelozer dan het is, want Iraaks Koerdistan is een relatief veilige bestemming – met fantastisch natuurschoon. Bovendien hadden ze ervaring: Shane Bauer schijnt vloeiend Arabisch te spreken en alledrie hebben ze ruim reiservaring in het Midden-Oosten.
Vanaf de watervallen zijn de drie dan stroomopwaarts de rivier gevolgd via een bergpaadje, naar verluidt om dan ergens in de bergen hun tentje op te slaan. Waarbij ze er blijkbaar geen flauw idee van hadden dat de Iraanse grens maar een een paar kilometer verderop ligt. Dixit hun in Suleymania achtergebleven vriend: “Every one of them told us to visit a place called Ahmed Awa. Not one of these people mentioned that Ahmed Awa was anywhere near the Iranian border. In fact, on the wall of our hotel there were three photos of tourists standing near the Ahmed Awa waterfall.” En wat je kunt verwachten, gebeurde dan ook: in het niemandsland (waar verder geen prikkeldraad of borden staan) worden de drie in de boeien geslagen door een Iraanse grenspatrouille,opgesloten en later overgebracht naar Teheran.
Een raar verhaal. ‘Ervaren reizigers’ die niet weten dat ze zich in een gevoelig grensgebied bevinden? Een reconstructie van hun tocht op Google Earth zou er zo kunnen uitzien:
route hikers
De drie hadden, volgdens de verklaringen van hun achtergebleven vriend, nooit de bedoeling om de grens over te steken. Anderzijds is Shane Bauer wel een freelance journalist, wiens reportages in het Midden-Oosten zich niet beperken tot de Omayyadenarchitectuur van Damascus, zoals dit artikel laat zien. En dat spreekt in de ogen van de Iraanse ondervragers in Evin natuurlijk niet bepaald in het voordeel van de drie. Het zien er niet naar uit dat, zoals er wel geopperd wordt, de drie CIA zouden zijn – dan was de hele expeditie bijzonder knullig opgezet. Maar als je dan toch journalist bent en je wilt een ‘red hot’ gebied verslaan, waarom dan geen plaatselijke Koerdische gids nemen? Die kennen alle smokkelroutes. Kijk maar naar de film ’A time for drunken horses’ van de Iraanse regisseur Bahman Ghobadi. Blijft de mogelijkheid over dat het toch om ‘ervaren’ rugzaktoeristen gaat – wat het meest plausibel lijkt – dan kun je alleen maar hopen dat het goed voor hen afloopt. En dat ze volgende keer een goeie kaart meenemen.
Update: commentaar van Lonely Planet-auteur en Iranspecialist Mark Elliott:
“I do remember when travelling around Nosud that the maps were none to clear as to which bit was Iran and which Iraq. I was nervous about taking the lower of two routes just in case that road actually technically crossed the border which ity appeared to do from one map though logically I can’t believe it would actually do so. And I seem to remember my Kurdish friends there saying that there were border crossings with no checkpoints but I did not dare to go and investigate for fear of being misconstrued.So I think it would probably be easy enough to cross unwittingly.”
(Naschrift WDH) stelling bevestigd: neem Koerdische begeleiders mee.
